Obligaties — uitleg, soorten en risico's
Alles wat je moet weten over obligaties: hoe een coupon werkt, wat het verschil is tussen staats- en bedrijfsobligaties, welke risico's je loopt en hoe je als Nederlandse belegger obligaties kunt kopen.
Wat is een obligatie?
Een obligatie is een schuldpapier. Als je een obligatie koopt, leen je geld uit aan een uitgevende partij — een overheid, gemeente of bedrijf. In ruil daarvoor ontvang je periodiek rente (de coupon) en aan het einde van de looptijd krijg je de nominale waarde terugbetaald.
Obligaties worden ook wel vastrentende waarden of fixed income genoemd. Dat verwijst naar de vaste coupon die je ontvangt, in tegenstelling tot dividendbetalingen op aandelen die variabel zijn.
Hoe werkt een coupon?
De coupon is de jaarlijkse rentevergoeding, uitgedrukt als percentage van de nominale waarde. Stel: je koopt een obligatie met een nominale waarde van €1.000 en een coupon van 3%. Dan ontvang je elk jaar €30 aan rente. De coupon wordt doorgaans halfjaarlijks of jaarlijks uitgekeerd.
De looptijd bepaalt hoe lang je geld is vastgezet. Dat kan variëren van enkele maanden tot dertig jaar of langer. Aan het einde van de looptijd — de afloopdatum — ontvangt de obligatiehouder de nominale waarde terug, mits de uitgevende partij niet in gebreke blijft.
Soorten obligaties
Staatsobligaties
Staatsobligaties worden uitgegeven door nationale overheden. De Nederlandse overheid geeft Dutch State Loans (DSL's) uit; ze gelden als betrouwbare, liquide obligaties binnen de eurozone. Duitsland geeft Bunds uit, Amerika Treasuries.
Staatsobligaties van landen met een sterke kredietwaardigheid hebben doorgaans een lage rente, omdat het risico laag is. Ze worden door beleggers gebruikt als stabiele component in een gespreide portefeuille.
Bedrijfsobligaties
Bedrijfsobligaties (corporate bonds) worden uitgegeven door ondernemingen. Ze bieden meestal een hogere coupon dan staatsobligaties, maar brengen ook meer risico mee: de kans op wanbetaling (default) is groter dan bij een solide overheid.
Binnen bedrijfsobligaties is er een tweedeling:
- Investment grade: obligaties met een hoge kredietwaardigheid (zie hieronder), relatief lage rente.
- High yield (ook wel junk bonds): lagere kredietwaardigheid, hogere coupon als compensatie voor het hogere risico.
Groene obligaties en andere varianten
Darnaast bestaan er groene obligaties (green bonds), waarmee de opbrengst specifiek voor duurzame projecten wordt ingezet. Ook zijn er inflatie-gelinkte obligaties, waarvan de nominale waarde meestijgt met de inflatie — denk aan de Europese OLI of Amerikaanse TIPS.
Kredietwaardigheid: ratings van S&P en Moody's
Ratingbureaus als Standard & Poor's (S&P), Moody's en Fitch beoordelen de kredietwaardigheid van uitgevers. Ze kennen een rating toe die aangeeft hoe groot de kans is dat de uitgevende partij haar verplichtingen nakomt.
| Kwaliteit | S&P | Moody's |
|---|---|---|
| Hoogste kwaliteit | AAA | Aaa |
| Hoge kwaliteit | AA | Aa |
| Goede kwaliteit | A | A |
| Voldoende (investment grade grens) | BBB | Baa |
| Speculatief (high yield) | BB en lager | Ba en lager |
Een lagere rating betekent een hoger risico én doorgaans een hogere coupon. Let op: ratings zijn geen garantie. Ze weerspiegelen de inschatting van het bureau op een bepaald moment en kunnen veranderen.
Risico's bij obligaties
Obligaties worden soms gezien als 'veilig', maar dat is een nuancering waard. Er zijn meerdere relevante risico's.
Kredietrisico
Als de uitgevende partij failliet gaat of niet meer aan haar verplichtingen kan voldoen, loop je het risico dat je (een deel van) je inleg kwijtraakt. Dit risico is het grootst bij obligaties met lage ratings.
Renterisico
Dit is het meest onderschatte risico bij obligaties. De koers van een obligatie beweegt omgekeerd met de marktrente. Stijgt de marktrente, dan daalt de koers van bestaande obligaties — want nieuw uitgegeven obligaties bieden dan een hogere coupon. Hoe langer de looptijd, hoe gevoeliger de obligatie voor renteschommelingen (dit wordt uitgedrukt in de duration).
Houd je de obligatie aan tot de afloopdatum, dan speelt dit risico minder. Maar als je tussentijds wilt verkopen, kun je te maken krijgen met koersverliezen.
Inflatierisico
Een vaste coupon van 2% klinkt aantrekkelijk, maar als de inflatie 4% bedraagt, verlies je koopkracht. Je ontvangt weliswaar je rente, maar de reële waarde ervan neemt af. Inflatie-gelinkte obligaties bieden hiervoor een gedeeltelijke oplossing.
Liquiditeitsrisico
Niet alle obligaties zijn makkelijk te verhandelen. Staatsobligaties van grote landen zijn doorgaans liquide, maar bepaalde bedrijfsobligaties of obligaties van kleinere uitgevers kunnen moeilijk te verkopen zijn zonder een fors prijsverschil te accepteren.
Obligaties in box 3
Voor Nederlandse particuliere beleggers vallen obligaties in box 3 van de inkomstenbelasting. De daadwerkelijke couponinkomsten worden niet apart belast; de Belastingdienst gaat uit van een fictief rendement op basis van de totale vermogensomvang op de peildatum (1 januari). Hou er rekening mee dat de box 3-heffing ook van toepassing is in jaren waarin je verlies maakt of minder ontvangt dan het fictief rendement.
Let ook op dividendbelasting bij obligatiefondsen: als je via een fonds of ETF in obligaties belegt, kan er bronbelasting worden ingehouden op uitkeringen, afhankelijk van het land van vestiging van het fonds.
Hoe koop je obligaties als Nederlandse belegger?
Via een broker
De meeste Nederlandse particuliere beleggers kopen geen individuele obligaties, maar doen dat via obligatie-ETF's of beleggingsfondsen. Populaire brokers in Nederland — zoals DeGiro, ABN AMRO (Beleggen), Flatex of ING Zelf Beleggen — bieden toegang tot obligatiefondsen en ETF's op grote beurzen zoals Euronext Amsterdam of Xetra.
Individuele obligaties zijn ook te kopen via deze brokers, maar het aanbod voor particulieren is beperkter en de minimuminleg is soms hoger (vaak €1.000 of meer per obligatie).
Via obligatie-ETF's
Een ETF die een obligatie-index volgt, biedt directe spreiding over tientallen of honderden obligaties. Populaire indices zijn de Bloomberg Euro Aggregate of de Global Aggregate. Je kunt zo met een kleine inleg al gespreid in obligaties beleggen. Dit sluit aan bij een passieve beleggingsstrategie.
Nieuw uitgegeven staatsobligaties
De Nederlandse Staat biedt particulieren soms de mogelijkheid om direct in te schrijven op nieuwe staatsleningen, via de Dutch State Treasury Agency (DSTA). Informatie hierover is te vinden op de website van het Agentschap van de Generale Thesaurie.
Wanneer zijn obligaties relevant in een portefeuille?
Obligaties worden traditioneel gebruikt om een portefeuille te stabiliseren. In tijden van economische onzekerheid of dalende aandelenmarkten presteren staatsobligaties van hoge kwaliteit soms beter dan aandelen. Ze zijn geen garantie, maar dienen als buffer.
Wat de juiste verhouding tussen aandelen en obligaties is, hangt af van je beleggingshorizon, risicobereidheid en doelen. Dat valt buiten de scope van dit artikel, maar een beleggingsstrategie bepalen is de logische volgende stap. Bij twijfel kan beleggingsadvies zinvol zijn.
Voor wie een indexbeleggingsstrategie volgt, maken obligatie-ETF's vaak deel uit van een bredere gespreide portefeuille naast aandelen-ETF's.