Pensioenbeleggen via de derde pijler — lijfrente uitgelegd

Wat is de derde pijler?

Het Nederlandse pensioenstelsel bestaat uit drie pijlers. De eerste pijler is de AOW. De tweede pijler is het pensioen via je werkgever. De derde pijler is alles wat je zelf regelt: een lijfrenteverzekering, een lijfrenterekening of een lijfrentebeleggingsrekening bij een broker of bank.

De derde pijler is met name relevant als je:

• zzp'er of zelfstandige bent zonder werkgeverspensioen,
• een pensioengat hebt doordat je van baan bent gewisseld of deeltijd hebt gewerkt,
• extra pensioen wilt opbouwen bovenop je werkgeverspensioen.

Het fiscale voordeel is de kern van de derde pijler: de inleg is aftrekbaar in box 1, je betaalt belasting pas bij uitkering.

Hoe werkt de belastingaftrek?

Inleg op een erkende lijfrentebeleggingsrekening mag je aftrekken van je belastbaar inkomen in box 1. Dat levert een belastingvoordeel op tegen je marginale tarief — afhankelijk van je inkomen is dat 36,97% of 49,50% (tarieven 2024).

Voorbeeld: je legt € 3.000 in. Bij een marginaal tarief van 49,50% bespaart dat € 1.485 aan inkomstenbelasting. Je nettoinleg is dan effectief € 1.515.

Bij uitkering — meestal na je pensioendatum — betaal je inkomstenbelasting over de uitkeringen. De gedachte is dat je belastingtarief dan lager is dan tijdens je werkzame leven.

Jaarruimte en reserveringsruimte

Je mag niet onbeperkt aftrekken. De Belastingdienst berekent hoeveel ruimte je hebt via twee begrippen.

Jaarruimte

De jaarruimte is het bedrag dat je in een kalenderjaar fiscaal aftrekbaar mag inleggen. De berekening is gebaseerd op je inkomen uit het voorgaande jaar minus een factor voor pensioen dat je al opbouwt (de 'factor A' uit je pensioenoverzicht). De formule is complex; gebruik de rekentool op de website van de Belastingdienst of die van je provider.

Als vuistregel: hoe meer je al opbouwt via werkgeverspensioen, hoe kleiner je jaarruimte.

Reserveringsruimte

Heb je de afgelopen jaren jaarruimte niet benut, dan mag je die inhalen via de reserveringsruimte. De maximale terugkijkperiode is zeven jaar. Er geldt een absoluut maximum per jaar (raadpleeg de actuele Belastingdienst-cijfers, want dit bedrag wordt jaarlijks geïndexeerd).

Dit maakt de derde pijler ook interessant als je recent bent gestart als zzp'er of als je een periode weinig hebt ingelegd.

Providers: waar kun je pensioenbeleggen?

Er zijn drie typen aanbieders:

Verzekeraars

Traditieel domein van levensverzekeraars. Vaak hogere kosten en minder flexibiliteit. Minder populair bij zelfstandige beleggers.

Gespecialiseerde pensioenproviders

• Brand New Day – bekende Nederlandse aanbieder met vooraf samengestelde portefeuilles, automatische lifecycle (meer obligaties naarmate pensioendatum nadert) en relatief transparante kosten.
• Meesman – vergelijkbaar model, bekendstaand om lage kosten en indexbeleggen via eigen fondsen.

Brokers met lijfrentebeleggingsrekening

• DEGIRO biedt een pensioenrekening (lijfrenterekening) waarmee je zelf ETF's en fondsen kiest. Dit geeft meer controle, maar vereist ook meer eigen kennis en discipline.
• Andere brokers in Nederland (zoals Saxo Bank) bieden soms ook een lijfrenterekening aan.

Bij een broker kiezen voor pensioen let je niet alleen op kosten, maar ook op de vraag of de rekening voldoet aan de fiscale vereisten voor lijfrentebeleggingen.

Opbouwfase: hoe bouw je op?

Tijdens de opbouwfase beleg je het ingelegde geld. Het rendement is niet gegarandeerd; het hangt af van de beleggingen die je kiest of die voor je worden gekozen.

Veel providers werken met een lifecycle-strategie: naarmate je dichter bij de pensioendatum komt, wordt de portefeuille automatisch defensiever (meer obligaties, minder aandelen). Dit beperkt het risico van een grote koersval vlak voor je uitkeringsdatum.

Beleg je zelf via een broker, dan moet je deze lifecycle zelf bewaken. Rebalanceren en risico afbouwen zijn dan je eigen verantwoordelijkheid.

Voor de lange termijn zijn ETF's en indexfondsen populaire keuzes vanwege lage kosten en brede diversificatie.

Uitkeringsfase: wat gebeurt er na pensioendatum?

Op de pensioendatum kun je het opgebouwde kapitaal niet zomaar opnemen. Je bent verplicht het om te zetten in een lijfrente-uitkering — een periodieke uitkering bij een erkende aanbieder (veelal een verzekeraar of bank).

De uitkering valt in box 1 en wordt belast als inkomen. Je hebt enige keuzevrijheid in:

• De duur van de uitkering (minimale looptijden zijn wettelijk bepaald).
• Het moment van aankoop (je hoeft niet direct op je AOW-datum te beginnen).
• De aanbieder bij wie je de uitkering aankoopt.

Shop rond bij het aankopen van de uitkering: tarieven verschillen aanzienlijk per aanbieder.

Valkuilen

• Vergeten de aftrek te claimen. De inleg is niet automatisch aftrekbaar; je moet het zelf opgeven in je aangifte inkomstenbelasting.
• Meer inleggen dan je ruimte toelaat. Dat leidt tot een revisierente van 20% bovenop de verschuldigde belasting. Bereken je ruimte zorgvuldig.
• Te weinig aandacht voor kosten. Zelfs kleine kostenverschillen hebben over tientallen jaren grote impact. Vergelijk de TER van ETF's én de platformkosten.
• Lifecycle vergeten bij zelfbeheer. Wie zelf belegt via een broker, moet op tijd risico afbouwen.
• Liquiditeit onderschatten. Geld in de derde pijler is geblokkeerd tot pensioendatum. Vroegtijdig opnemen is in principe niet mogelijk zonder forse fiscale boetes.
• Geen rekening houden met box 3. Vermogen op een lijfrenterekening valt buiten box 3 — een extra voordeel als je al significant vermogen hebt. Zie ook box 3 belasting voor beleggers.

Derde pijler versus vrij beleggen

De derde pijler is aantrekkelijk als je daadwerkelijk de jaarruimte benut en het belastingvoordeel incasseert. Voor wie weinig of geen jaarruimte heeft, of het geld mogelijk eerder nodig heeft, is passief beleggen in een gewone beleggingsrekening een alternatief — minder fiscaal voordeel, maar wel volledige flexibiliteit.